آیا پروژهٔ شما ظرفیت ورود به این برنامه را دارد؟
Startup Visa برای توسعهٔ یک پروژهٔ نوآورانه در پرتغال است. محصول فنی خوب، بهتنهایی بازار، توان اجرا و منابع تیم را ثابت نمیکند.
یک موقعیت فرضی
مهندسان ایرانی سامانهٔ مدیریت مصرف آب کشاورزی ساختهاند و چند بهرهبردار در ایران آن را آزمودهاند. برای توسعه در پرتغال باید این پرسشها را پاسخ دهند:
- نوآوری و بازار
- کدام مسئلهٔ مشتری را حل میکنند، تفاوت با راهکارهای موجود چیست و مشتری چه مبلغی میپردازد؟
- تیم و رشد
- نقش اعضا، توان اجرا، منابع آغاز کار، ظرفیت توسعه و ایجاد شغل تخصصی چیست؟
- همراهی انکوباتور
- کدام انکوباتور تأییدشده، متناسب با پروژه، پذیرش و خدمات واقعی ارائه میکند؟
فروشگاه یا شرکت خدماتی معمولی ممکن است اقتصادی و موفق باشد، اما شرایط این برنامه را نداشته باشد. از سوی دیگر، نوآوری نیز بهتنهایی کسبوکار قابلدوام نمیسازد.
استارتاپویزا چیست و چه تفاوتی با D2 دارد؟
برنامهٔ استارتاپویزای پرتغال، Startup Visa، چارچوبی برای پذیرش کارآفرینان خارجی است که قصد دارند پروژهای نوآورانه را در پرتغال ایجاد یا توسعه دهند.
این برنامه زیر نظر مؤسسهٔ حمایت از کسبوکار و نوآوری پرتغال، IAPMEI — Agência para a Competitividade e Inovação، اجرا میشود.
مبنای قانونی آن در مادهٔ ۶۰ قانون اتباع خارجی پرتغال، Lei n.º 23/2007، مادهٔ ۸۹ همان قانون و مقررات اختصاصی برنامه قرار دارد.
دو مقررهٔ اصلی عبارتاند از:
Portaria n.º 344/2017، با اصلاحات سال ۲۰۱۸، که چارچوب تأیید و وظایف انکوباتورها را مشخص میکند؛ و Despacho Normativo n.º 4/2018 که شرایط پذیرش کارآفرینان و مراحل اجرای برنامه را توضیح میدهد.
استارتاپویزا از نظر حقوقی با ویزای عمومی کارآفرینی D2 ارتباط دارد، اما سازوکار ویژهٔ خود را نیز حفظ کرده است.
در طبقهبندی کنسولی منتشرشده برای ایران، درخواست استارتاپویزا ذیل عنوان D2، یعنی فعالیت مستقل یا مهاجرت کارآفرینانه، قرار میگیرد.
تفاوت اصلی در آن است که یک متقاضی معمولی D2 میتواند بر اساس فعالیت حرفهای مستقل یا سرمایهگذاری اقتصادی واجد شرایط اقدام کند؛ اما متقاضی Startup Visa باید علاوه بر شرایط عمومی، وارد چارچوب ارزیابی IAPMEI و همکاری با یک انکوباتور تأییدشده شود.
بنابراین ثبت یک شرکت فناوری، استفاده از عنوان «استارتاپ» یا حتی داشتن محصول دیجیتال، بهخودیخود به معنی ورود به این برنامه نیست.
چه کسانی میتوانند درخواست دهند؟
برنامهٔ Startup Visa برای کارآفرینانی پیشبینی شده که میخواهند پروژهای نوآورانه را در پرتغال توسعه دهند؛ حتی اگر در زمان درخواست هنوز شرکتی تأسیس نکرده باشند.
همچنین برای اشخاصی که در کشور مبدأ پروژه یا شرکت نوپایی دارند و قصد انتقال یا توسعهٔ فعالیت آن در پرتغال را دارند، مقررات مشخصی وجود دارد.
بر اساس مادهٔ ۵ دستورالعمل شمارهٔ ۴/۲۰۱۸، شرایط پایهٔ متقاضی شامل این موارد است: داشتن حداقل هجده سال سن، نداشتن اقامت دائم در حوزهٔ شنگن، نداشتن سابقهٔ کیفری مانع، منظمبودن وضعیت مالیاتی و تأمین اجتماعی در موارد قابل اعمال، و برخورداری از منابع مالی شخصی کافی.
قانون برای درخواست گروهی نیز امکان معرفی حداکثر پنج کارآفرین در هر پروژه را پیشبینی کرده است.
این سقف به بنیانگذاران متقاضی برنامه مربوط است؛ نه تعداد کارکنانی که شرکت ممکن است در آینده استخدام کند و نه تعداد اعضای خانوادهٔ آنها.
از نظر تابعیت، ایرانیان صرفاً به دلیل ایرانیبودن از این برنامه کنار گذاشته نشدهاند.
بااینحال، محل اقامت فعلی اهمیت دارد.
ایرانی ساکن تهران یا مقیم قانونی کشور ثالث ممکن است شرایط متفاوتی برای ارائهٔ درخواست کنسولی داشته باشد. ایرانی دارای اقامت دائم در محدودهٔ شنگن نیز باید به شرط اختصاصی برنامه دربارهٔ نداشتن اقامت دائم در این حوزه توجه کند.
در مقابل، ایرانی دارای تابعیت دوم یکی از کشورهای عضو اتحادیهٔ اروپا اصولاً برای اقامت و کارآفرینی در پرتغال به ویزای استارتاپ نیاز ندارد و وضعیت او باید در چارچوب حقوق شهروندان اتحادیه بررسی شود.
برای ایرانیانی که هماکنون در پرتغال اقامت موقت دارند، امکان استفاده از مقررات خاص اجازهٔ اقامت کارآفرینانه باید با توجه به نوع اقامت موجود، شرایط IAPMEI و مادهٔ ۸۹ قانون بررسی شود. حضور قانونی در کشور بهتنهایی موجب پذیرش خودکار درخواست نمیشود.
نوآوری را از دید مشتری توضیح دهید
استفاده از اینترنت یا هوش مصنوعی بهتنهایی دلیل پذیرش نیست. ارزیابی IAPMEI به نوآوری، ظرفیت توسعه، بازار قابلدسترسی، شایستگی مدیریتی تیم و ایجاد شغل تخصصی در پرتغال توجه دارد؛ کالا و خدمت بینالمللی و فعالیت دانشمحور نیز در مقررات مطرحاند.
- تفاوت معنادار
- راهکارهای فعلی چه محدودیتی دارند و محصول شما چه تغییری ایجاد میکند؟ تفاوت میتواند در فناوری، مدل درآمدی یا شیوهٔ ارائهٔ خدمت باشد.
- ارزش برای مشتری
- پیچیدگی فنی بدون مشتری مشخص کافی نیست. نشان دهید مسئله چقدر مهم است و چرا مشتری راهکار شما را انتخاب میکند.
- شواهد قابلبررسی
- نمونهٔ محصول، مدارک فنی، پژوهش بازار و بازخورد مشتری را به ادعاها پیوند دهید؛ واژههایی مانند «هوشمند» یا «تحولآفرین» جای شاهد را نمیگیرند.
یک فروشگاه اینترنتی معمولی لزوماً نوآوری موردنظر را ندارد؛ راهکاری متفاوت برای کاهش ضایعات زنجیرهٔ تأمین ممکن است ظرفیت بررسی داشته باشد، اما بازار و قابلیت اجرای آن همچنان باید اثبات شوند.
معیار ۳۲۵ هزار یورو؛ هدف توسعه است، نه سرمایهٔ اولیه
یکی از مهمترین شروط برنامه در مادهٔ ۵ دستورالعمل شمارهٔ ۴/۲۰۱۸ آمده است.
پروژه باید ظرفیت آن را داشته باشد که تا پنج سال پس از آغاز اعتبار قرارداد انکوباتور، به یکی از دو وضعیت برسد: گردش مالی سالانهٔ بیش از ۳۲۵ هزار یورو یا ارزش داراییهای بیش از ۳۲۵ هزار یورو.
این رقم را نباید با سرمایهای که متقاضی باید هنگام ورود همراه داشته باشد اشتباه گرفت.
همچنین به معنای آن نیست که شرکت باید از همان ابتدا فروش قابلتوجه یا داراییهایی به این ارزش داشته باشد.
موضوع، اثبات ظرفیت اقتصادی آیندهٔ طرح است.
برای نمونه، تیمی که خدمات اشتراکی نرمافزاری ارائه میدهد، میتواند با تحلیل تعداد مشتریان بالقوه، قیمت اشتراک، نرخ جذب مشتری و هزینههای توسعه، پیشبینی درآمد چندساله تهیه کند.
اما پیشبینی باید قابل دفاع باشد.
اگر بازار هدف کوچک است یا شرکت توان فروش به بازارهای خارجی ندارد، صرف نوشتن یک رقم بزرگ در سال پنجم، ظرفیت رشد ایجاد نمیکند.
به همین دلیل، IAPMEI تنها اندازهٔ عدد نهایی را ارزیابی نمیکند؛ منطق اقتصادی و قابلیت اجرای آن نیز اهمیت دارد.
ظرفیت ایجاد شغل تخصصی
برنامهٔ استارتاپویزا بر امکان ایجاد اشتغال واجد صلاحیت در پرتغال نیز تأکید دارد.
برای پروژههای جدید، قانون از متقاضی میخواهد ظرفیت ایجاد اشتغال تخصصی را، علاوه بر بنیانگذاران معرفیشده در درخواست، نشان دهد.
بااینحال، نباید برای تمام پروژهها بهصورت یکسان شرط استخدام تعداد مشخصی کارمند در همان سال نخست تعریف کرد.
یک وضعیت خاص مربوط به پروژههایی است که از طریق شرکت ازپیشتأسیسشده در کشور مبدأ وارد برنامه میشوند.
در این حالت، شروط اضافی وجود دارد که باید جداگانه بررسی شوند.
اگر از قبل در ایران شرکت داشته باشیم چه میشود؟
مادهٔ ۲ دستورالعمل برنامه میان پروژهای که هنوز شرکت ندارد و پروژهای که پیشتر در کشور مبدأ فعالیت خود را آغاز کرده تفاوت میگذارد.
برای شرکتی که در کشور مبدأ تأسیس شده و قصد انتقال یا توسعهٔ فعالیت در پرتغال را دارد، مادهٔ ۵(۳) شروط مشخصی پیشبینی کرده است.
شرکت باید در زمان درخواست کمتر از چهار سال از تأسیسش گذشته باشد و در مرحلهٔ آغاز فعالیت قرار داشته باشد.
همچنین باید ظرفیت ایجاد دستکم پنج شغل، خارج از تعداد بنیانگذاران پروژه، ظرف ۲۴ ماه را نشان دهد.
برای اعضای متقاضی، داشتن نقش اجرایی در شرکت یا سهم یا حق رأی معادل دستکم ده درصد سرمایهٔ شرکت، طبق ضوابط مربوط، مطرح شده است.
صورتهای مالی رسمی شرکت در سال مالی پیش از درخواست نیز باید وضعیت خالص مثبت را نشان دهند.
این شرایط دربارهٔ تمام پروژههای جدیدی که هنوز شرکتی ندارند، به همین شکل اعمال نمیشوند.
برای کارآفرین ایرانی، این تمایز اهمیت زیادی دارد.
اگر شخص از سالها قبل مالک شرکتی فعال در ایران بوده، نمیتواند بدون بررسی سن شرکت و شرایط اختصاصی، همان ساختار را یک شرکت نوپای واجد شرایط Startup Visa فرض کند.
از سوی دیگر، داشتن شرکت قدیمی و موفق ممکن است مبنایی برای بررسی مسیر کارآفرینی عمومی D2 باشد؛ حتی اگر با تعریف این برنامهٔ خاص سازگار نباشد.
انکوباتور را بر اساس خدمات انتخاب کنید
انکوباتور تأییدشدهٔ IAPMEI شریک اجرایی برنامه است؛ صرف نشانی پستی یا قرارداد ظاهری، نقش آن را ایفا نمیکند. مقررات ۳۴۴/۲۰۱۷ توان ارائهٔ خدمات مدیریت، بازاریابی، حقوقی، توسعهٔ محصول و تأمین مالی و امکانات حمایتی را پیشبینی میکنند.
مدل برنامه، انکوباسیون فیزیکی است. این به معنی الزام حضور همهٔ اعضا در تمام ساعات نیست؛ اما عضویت صرفاً مجازی را نباید بدون بررسی کافی دانست.
- تأیید و تناسب تخصصی
- نام را در فهرست جاری IAPMEI بررسی کنید. تأیید رسمی به معنی پذیرش قطعی شما یا تناسب با همهٔ حوزهها نیست؛ نیاز سلامت دیجیتال با فناوری کشاورزی فرق دارد.
- خدمت و مسئول مشخص
- پیش از امضا، خدمات واقعی، امکانات، شبکهٔ ارتباطی، کمک به ورود بازار و شخص مسئول پیگیری پروژه را روشن کنید.
- قیمت و تعهد
- تعرفهٔ عمومی واحد برای همهٔ انکوباتورها مقرر نشده؛ مبلغ، شیوهٔ محاسبه و خدمات قرارداد را مستقیماً بررسی کنید.
قرارداد انکوباتور؛ مسئولیت دو طرف
- قرارداد کتبی
- مادهٔ ۷ دستورالعمل ۴/۲۰۱۸: تعهدات کارآفرین، خدمات و مسئولیت انکوباتور، مبلغ و نام مسئول پیگیری باید مشخص باشند.
- دوره و تمدید
- اعتبار اولیه ۱۲ ماه؛ تمدید دورههای مشابه با توافق دو طرف و تداوم تأیید انکوباتور. مدت برنامه طبق مادهٔ ۴ به قرارداد وابسته است.
- برنامه و گزارش انکوباتور
- برنامهٔ اختصاصیِ نوع و زمان خدمات باید ظرف بیست روز کاری در سامانه ثبت شود؛ گزارش پیشرفت فعالیتها سهماهه است.
- تعهد بنیانگذار
- اجرای برنامهٔ انکوباسیون، ارائهٔ اطلاعات لازم و اعلام تغییرات مؤثر بر شرایط پذیرش؛ این مسئولیتها با دریافت گواهی IAPMEI پایان نمییابند.
برنامه و گزارشها باید فعالیت واقعی پروژه و خدمات ارائهشده را نشان دهند؛ صرف وجود قرارداد، جای اجرای آن را نمیگیرد.

آیا هنگام تمدید اقامت به قرارداد فعال انکوباتور نیاز داریم؟
بله؛ در مقررات اجرایی پرتغال حکم مشخصی در این زمینه وجود دارد.
بر اساس بند ۱۰ مادهٔ ۶۳ فرمان اجرایی شمارهٔ ۸۴/۲۰۰۷، در نسخهٔ اصلاحشدهٔ آن، درخواست تمدید اجازهٔ اقامت صادرشده برای مهاجر کارآفرین باید همراه با اطلاعات اثباتکنندهٔ حفظ قرارداد انکوباسیون با انکوباتور تأییدشده باشد.
این الزام در اصلاحیهٔ اجرایی شمارهٔ ۱/۲۰۲۴ نیز تصریح شده است.
بنابراین نباید به دارندهٔ اقامت Startup Visa گفت که پس از نخستین تأیید، قرارداد انکوباتور دیگر هیچ اهمیتی ندارد.
برای تمدید اقامت بر همین مبنا، حفظ یا اثبات رابطهٔ قانونی مربوط اهمیت دارد.
اگر قرارداد تمام شود یا انکوباتور همکاری نکند چه باید کرد؟
پایان قرارداد میتواند دلایل گوناگونی داشته باشد: خاتمهٔ دوره و عدم توافق بر تمدید، توقف خدمات انکوباتور، از دست رفتن گواهی تأیید یا اختلاف دربارهٔ اجرای تعهدات پروژه.
اما پایان همکاری را نباید بدون بررسی، معادل لغو خودکار اجازهٔ اقامت در همان روز دانست.
قانون برای تصمیم دربارهٔ وضعیت اقامت، ضوابط و مراحل اداری مستقلی دارد.
در چنین وضعیتی، بنیانگذار باید پیش از سررسید تمدید، وضعیت قراردادی و امکان قانونی ادامهٔ برنامه با انکوباتور تأییدشده را بررسی کند و در صورت لزوم از IAPMEI و AIMA دربارهٔ مسیر معتبر اقدام توضیح بگیرد.
امضای قرارداد جدید نیز لزوماً به معنای پذیرش خودکار آن برای همان پروندهٔ سابق نیست.
بهتر است قراردادهای جدید، تغییر انکوباتور یا سایر تغییرات اساسی در چارچوب سامانه و مقررات برنامه ثبت و تأیید شوند.
این موضوع بهویژه برای بنیانگذارانی اهمیت دارد که پس از ورود به پرتغال، بخش زیادی از برنامهٔ زندگی خود را بر تمدید اقامت استارتاپی بنا کردهاند.
منابع هر بنیانگذار، جدا از بودجهٔ پروژه
شرط مالی اختصاصی Startup Visa با حداقل درآمد D7، D8 یا سرمایهٔ ثبت شرکت تفاوت دارد.
مادهٔ ۵ دستورالعمل برنامه مقرر میکند هر کارآفرین باید منابع مالی شخصی و معیشتی معادل دوازده برابر شاخص حمایت اجتماعی پرتغال، Indexante dos Apoios Sociais (IAS)، داشته باشد و آن را با مدرک بانکی اثبات کند.
بر اساس فرمان شمارهٔ ۴۸۰-A/۲۰۲۵/۱، شاخص IAS در سال ۲۰۲۶ برابر با ۵۳۷٫۱۳ یورو است.
این مبلغ متعلق به منابع شخصی هر بنیانگذار است؛ بودجهٔ شرکت و هزینهٔ خانواده جدا بررسی میشوند.
| معیار سال ۲۰۲۶ | مبلغ |
|---|---|
| IAS ماهانه | ۵۳۷٫۱۳ یورو |
| حداقل منابع شخصی هر بنیانگذار — ۱۲ برابر IAS | ۶٬۴۴۵٫۵۶ یورو |
| مجموع منابع شخصی دو بنیانگذار | ۱۲٬۸۹۱٫۱۲ یورو |
| مجموع منابع شخصی سه بنیانگذار | ۱۹٬۳۳۶٫۶۸ یورو |
این مبالغ برای توضیح شرط اختصاصی IAPMEI محاسبه شدهاند.
در راهنمای پرسشهای متداول IAPMEI تأکید شده است که در درخواست گروهی، هر بنیانگذار باید منابع شخصی خود را بهصورت جداگانه با مدرک بانکی اثبات کند.
بنابراین داشتن مبلغ کافی در حساب یک عضو تیم لزوماً شرط مالی تمام اعضای دیگر را برآورده نمیکند.
آیا این مبلغ برای راهاندازی استارتاپ کافی است؟
خیر؛ این رقم حداقل منابع شخصی موردنیاز برنامه است، نه بودجهٔ تضمینشدهٔ توسعهٔ کسبوکار.
ممکن است تیمی به تجهیزات، استخدام نیروی فنی، خدمات ابری، آزمایش محصول یا هزینهٔ بازاریابی نیاز داشته باشد.
علاوه بر آن، هزینههای زندگی شخصی در پرتغال باید با واقعیت بازار مسکن و نیازهای خانواده سازگار باشند.
از سوی دیگر، اثبات حداقل منابع IAPMEI جایگزین تمام الزامات مالی مرجع کنسولی یا قواعد عمومی امرارمعاش نمیشود.
برای کارآفرین ایرانی، بهتر است هزینهٔ فعالیت تجاری، منابع معیشتی شخصی، هزینههای خانواده و سرمایهٔ در دسترس برای شرایط پیشبینینشده در محاسبات جدا شوند.
چرا مسائل بانکی برای بنیانگذاران ایرانی اهمیت ویژهای دارند؟
اثبات توان مالی، برای کسی که منابعش در ایران قرار دارد، تنها مسئلهٔ ارائهٔ صورتحساب نیست.
ممکن است بنیانگذار در ایران درآمد قابلتوجه یا دارایی ارزشمندی داشته باشد، اما دسترسی قانونی به ارز و استفاده از پول برای پرداخت هزینههای پرتغال با محدودیت روبهرو باشد.
در اینجا باید میان مالکیت پول، منشأ قانونی آن، قابلقبولبودن مدارک، امکان تبدیل و انتقال وجه و پذیرش منابع توسط بانک مقصد تمایز گذاشت.
مقررات تحریمی اتحادیهٔ اروپا علیه ایران در سپتامبر ۲۰۲۵ تغییر کردند و محدودیتهای اقتصادی و مالی پیشین دوباره برقرار شدند. در سال ۲۰۲۶ نیز تحولات دیگری در نظام تحریمها رخ داده است.
این مقررات میتوانند بر روابط بانکی، انتقال سرمایه، طرفهای تجاری و امکان دریافت بعضی خدمات مالی اثر بگذارند.
بااینحال، تابعیت ایرانی بهخودیخود به معنای ممنوعیت عمومی تمام ایرانیان از ثبت شرکت یا استفاده از خدمات بانکی پرتغال نیست.
وضعیت هر عملیات به اشخاص و نهادهای درگیر، منشأ پول، نوع تراکنش و مقررات مبارزه با پولشویی بستگی دارد.
اگر سرمایهٔ پروژه از فروش ملک، درآمد شرکت، سرمایهگذاری یا منابع خانوادگی تأمین شده است، بهتر است اسناد منشأ آن از ابتدا بهصورت منظم آماده شوند.
همچنین دریافت سرمایه از یک شرکت ایرانی یا همکاری مالی با شرکای مستقر در ایران ممکن است نیازمند بررسی حقوقی مستقل باشد.
پنهانکردن مالک واقعی شرکت یا معرفی نادرست منشأ سرمایه، راهحل قابلقبولی نیست.
از پروژه تا اقامت؛ هفت مرحلهٔ مستقل
آغاز فرایند الزاماً ثبت شرکت نیست. ترتیب کلی دستورالعمل ۴/۲۰۱۸ چنین است:
- آمادهسازی پروژه و تیم: نوآوری، بازار، مدل درآمد، رشد، نقش اعضا و منابع مالی.
- اعلام علاقهٔ انکوباتور: ارتباط با انکوباتورهای تأییدشده و متناسب با حوزهٔ پروژه.
- درخواست IAPMEI: فرم و مدارک به پرتغالی یا انگلیسی در سامانه. امکان درخواست کارآفرینان طبق مقررات در طول سال وجود دارد؛ بستهبودن فراخوان تأیید انکوباتورها به معنی بستهبودن درخواست کارآفرین نیست.
- ارزیابی برنامه: حداکثر سی روز کاریِ مقرر برای درخواست کامل، با رعایت تشریفات؛ تصمیم در مهلت مقرر در سامانه در دسترس قرار میگیرد.
- قرارداد انکوباتور: پس از تصمیم مثبت، تا چهل روز کاری برای انعقاد قرارداد، جز موارد موجه مقرر؛ ثبت قرارداد توسط انکوباتور در مهلت مربوط.
- گواهی IAPMEI: پس از ثبت قرارداد، برای استفاده در درخواست ویزا یا اقامت.
- رسیدگی مهاجرتی: برای فرد خارج پرتغال، درخواست ویزا نزد مرجع صالح؛ پس از ورود قانونی، بررسی اجازهٔ اقامت توسط AIMA.
اینها تصمیمهای مستقلاند. جمعزدن مهلتهای قانونی، زمان تضمینشدهٔ مهاجرت نمیسازد؛ تأیید پروژه هم تضمین ویزا یا کارت اقامت نیست.
چه نهادی دربارهٔ چه چیزی تصمیم میگیرد؟
- IAPMEI
- پذیرش در برنامه و رابطهٔ انکوباتور با کارآفرین؛ گواهی آن جای ارزیابی مهاجرتی را نمیگیرد.
- مرجع کنسولی
- ویزای ملی؛ پروژهٔ تأییدشده ممکن است همچنان با نقص مدارک عمومی یا موانع قانونی ورود روبهرو شود.
- AIMA
- اجازهٔ اقامت پس از بررسی شرایط قانونی؛ قرارداد انکوباتور بهتنهایی سند اقامت نیست.
ویزای اقامت ملی در حالت عمومی برای دو بار ورود و حضور چهارماهه با هدف درخواست اجازهٔ اقامت صادر میشود. کارت اقامت سندی جدا با بررسی مستقل است.
مدارک موردنیاز ایرانیان
برای متقاضی ساکن ایران، فهرست منتشرشدهٔ سفارت پرتغال در تهران دربارهٔ ویزای D2، فعالیت مستقل و کارآفرینی، مرجع مهمی برای آمادهسازی پرونده است.
این فهرست در بخش Startup Visa، گواهی صادرشده از IAPMEI دربارهٔ امضای قرارداد انکوباتور تأییدشده را مطالبه میکند.
در کنار آن، مدارک عمومی از جمله گذرنامه، فرم ویزای ملی، عکس، مدارک محل اقامت در پرتغال، بیمه، منابع مالی، صورتحساب بانکی سه ماه اخیر و گواهی عدم سوءپیشینه مطرح شدهاند.
برای اسناد ایرانی نیز شرایط ترجمه و قانونیسازی اهمیت دارد.
ایران عضو کنوانسیون آپوستیل ۱۹۶۱ نیست. بنابراین اسناد رسمی صادرشده در ایران ممکن است به ترجمهٔ رسمی، تأیید مراجع مربوط ایرانی و قانونیسازی کنسولی نیاز داشته باشند.
فهرست سفارت پرتغال در تهران برای اسناد رسمی مشمول، تأیید وزارت دادگستری و وزارت امور خارجهٔ ایران و سپس قانونیسازی توسط سفارت پرتغال را پیشبینی کرده است.
در مورد مدارک بانکی نیز ارائهٔ معادل دقیق یورو یا دلار آمریکا در کنار مبلغ ریالی مطرح شده است.
اما این موضوع بهمعنای تأیید قطعی نرخ تبدیل یا توان عملی انتقال وجه نیست.
مدارک شرکت موجود در ایران
اگر درخواست بر پایهٔ یک شرکت ازپیشتأسیسشده در ایران ارائه میشود، اسناد آن باید با شروط اختصاصی برنامه سازگار باشند.
از جمله، تاریخ ثبت شرکت، ساختار سهامداری، نقش اجرایی بنیانگذاران، صورتهای مالی رسمی و برنامهٔ توسعهٔ فعالیت در پرتغال اهمیت دارند.
ترجمهٔ مدارک ثبتی بهتنهایی کافی نیست. این اسناد باید بتوانند شرایط واقعی شرکت و ارتباط آن با پروژهٔ نوآورانه را نشان دهند.
همچنین مدارک دانشگاهی یا حرفهای ممکن است برای اثبات صلاحیت اعضای تیم مفید باشند، اما داشتن مدرک تحصیلی مشخص در همهٔ پروندهها جایگزین ارزیابی مهارت و نقش واقعی بنیانگذار نمیشود.
ملاحظهٔ زمانی: فهرست اختصاصی سفارت پرتغال در تهران که در این بررسی در دسترس بود، مربوط به دسامبر ۲۰۲۴ است. آخرین دستورالعمل کنسولی باید در زمان درخواست مجدداً تأیید شود.
درخواست از ایران یا کشور ثالث؟
ایرانی ساکن ایران باید شرایط درخواست ویزای ملی را نزد مرجع کنسولی مسئول پروندههای ایران بررسی کند.
برای ایرانی مقیم قانونی ترکیه، امارات، آلمان، کانادا یا کشور دیگری، ممکن است نمایندگی صلاحیتدار پرتغال در کشور محل اقامت مرجع رسیدگی باشد.
اما صرف حضور گردشگری در کشور ثالث معمولاً اجازهٔ انتخاب آزادانهٔ سفارت محل درخواست ایجاد نمیکند.
همچنین باید میان امکان حقوقی ارائهٔ درخواست و دسترسی عملی به وقت پذیرش تفاوت گذاشت.
وجود نام Startup Visa در فهرست رسمی ویزاها، بهتنهایی به معنی در دسترس بودن وقت جدید در تاریخ دلخواه نیست.
ازاینرو بهتر است متقاضی پیش از تنظیم برنامهٔ سفر یا ایجاد تعهدات مالی سنگین، مرجع صالح و شرایط عملی پذیرش را مشخص کند.
پس از ورود به پرتغال چه باید کرد؟
برای دریافت اجازهٔ اقامت کارآفرینانه در چارچوب Startup Visa، مادهٔ ۸۹(۴) قانون اتباع خارجی مبنای اصلی است.
این ماده با اصلاح قانون شمارهٔ ۶۱/۲۰۲۵ نیز مورد بازبینی قرار گرفته است.
طبق راهنمای رسمی AIMA، درخواست اجازهٔ اقامت باید همراه با مدارک شناسایی، مدارک محل سکونت و گواهی مربوط به پروژهٔ نوآورانهٔ یکپارچه با انکوباتور تأییدشده ارائه شود.
در موارد قابل اعمال، ثبت فعالیت نزد سازمان امور مالیاتی، تأمین اجتماعی و مدارک صلاحیت حرفهای نیز مطرح میشوند.
پرتغال برای شرکتها و فعالیتهای اقتصادی، تعهدات مستقل مالیاتی و اداری دارد.
اگر بنیانگذاران در جریان برنامه شرکت تأسیس کنند، باید شکل حقوقی مناسب، ثبت فعالیت، حسابداری، مالیات و اظهار مالک ذینفع واقعی را بررسی کنند.
ثبت شرکت به معنای دریافت خودکار اقامت نیست؛ همانطور که داشتن اجازهٔ اقامت نیز شرکت را از انجام تکالیف قانونی معاف نمیکند.
طبق راهنمای AIMA، اجازهٔ اقامت موقت کارآفرینانه در چارچوب عمومی برای دو سال صادر میشود و برای دورههای متوالی سهساله قابل تمدید است.
اما همانطور که گفته شد، برای تمدید اقامت مربوط به Startup Visa، حفظ قرارداد انکوباتور واجد شرایط و سایر شرایط قانونی اهمیت ویژهای دارد.

اگر پروژه تغییر کند یا شکست بخورد چه میشود؟
تقریباً هیچ پروژهٔ نوآورانهای دقیقاً مطابق پیشبینی نخستین خود پیش نمیرود.
ممکن است تیم پس از گفتوگو با مشتریان متوجه شود محصول به تغییر نیاز دارد. شاید بازار هدف اولیه مناسب نباشد، شریک تجاری از همکاری خارج شود یا تأمین مالی به تأخیر بیفتد.
از نظر کسبوکار، چنین تغییراتی لزوماً غیرعادی نیستند.
اما در Startup Visa باید میان اصلاح طبیعی محصول و تغییر اساسی مبانی تأییدشدهٔ پرونده تفاوت گذاشت.
قانون و قرارداد انکوباتور، کارآفرین را ملزم میکنند تغییرات مهم مؤثر بر شرایط برنامه را اعلام کند.
برای نمونه، اگر تیمی با هدف توسعهٔ یک سامانهٔ فناورانه پذیرفته شده، اما پس از ورود فعالیت اصلی را به کسبوکاری کاملاً نامرتبط تبدیل کند، نمیتواند بدون بررسی فرض کند تأیید قبلی IAPMEI همچنان تمام شرایط جدید را پوشش میدهد.
همچنین خروج یکی از بنیانگذاران ممکن است بر شرط ضروریبودن نقش فردی اعضای تیم اثر بگذارد.
در راهنمای رسمی IAPMEI تصریح شده است که پس از تصمیم مثبت، افزودن اعضای جدید به درخواست تأییدشده بهصورت ساده و خودکار امکانپذیر نیست.
بنابراین تغییر تیم، تغییر انکوباتور یا تغییر بنیادین پروژه باید پیش از اقدام، از نظر حقوقی و اجرایی بررسی شود.
شکست تجاری با تخلف اقامتی یکسان نیست
یک استارتاپ ممکن است با وجود تلاش واقعی، نتواند به درآمد مورد انتظار برسد.
این وضعیت را نباید بهصورت خودکار معادل تقلب یا لغو فوری اجازهٔ اقامت دانست.
اما استمرار شرایط قانونی، اجرای تعهدات برنامه، وضعیت قرارداد انکوباتور و مدارک فعالیت واقعی همچنان اهمیت دارند.
تفاوت بزرگی میان پروژهای وجود دارد که بهطور مستند فعالیت کرده ولی در بازار موفق نشده، و شرکتی که از ابتدا فقط برای تهیهٔ مدارک مهاجرتی ایجاد شده است.
برای بنیانگذار، ثبت منظم فعالیتها، گزارشهای مالی، آزمایشهای محصول، مذاکرات تجاری و تصمیمهای تیم میتواند در توضیح مسیر واقعی پروژه اهمیت داشته باشد.
اگر شرایط اولیه بهطور اساسی از میان بروند، باید امکان اصلاح وضعیت اقامتی یا انتخاب مبنای قانونی دیگری بهصورت مستقل بررسی شود.
هیچ تبدیل خودکار و تضمینشدهای از Startup Visa به سایر انواع اقامت وجود ندارد.
وضعیت خانواده در برنامهٔ استارتاپویزا
بنیانگذار ممکن است عضو یک تیم پنجنفره باشد، اما همسر و فرزندان او به این دلیل به اعضای همان تیم تبدیل نمیشوند.
وضعیت خانواده باید جداگانه بررسی شود.
مادهٔ ۵۸ قانون اتباع خارجی امکان درخواست همزمان ویزای اقامت برای همراهی اعضای واجد شرایط خانواده را پیشبینی میکند.
اما همراهی خانواده در مرحلهٔ درخواست ویزا با الحاق خانواده پس از دریافت اجازهٔ اقامت تفاوت دارد.
قانون شمارهٔ ۶۱/۲۰۲۵ مقررات الحاق خانواده را تغییر داده و برای بسیاری از دارندگان اجازهٔ اقامت، دورههای انتظار و استثناهای مشخص تعیین کرده است.
از جمله، قاعدهٔ عمومی دو سال اقامت معتبر، دورهٔ کوتاهتر برای بعضی همسران دارای سابقهٔ زندگی مشترک و استثناهای مربوط به فرزندان خردسال یا برخی وضعیتهای خانوادگی باید بررسی شوند.
صرف داشتن اقامت Startup Visa، بهخودیخود به معنای معافیت عمومی تمام اعضای خانواده از شرایط الحاق خانواده نیست.
برای خانوادهٔ ایرانی، اسناد ازدواج و تولد، مدارک وابستگی خانوادگی، منابع مالی و مسکن مناسب اهمیت دارند.
اگر یکی از اعضای خانواده تابعیت یکی از کشورهای اتحادیهٔ اروپا را داشته باشد، ممکن است نظام حقوقی متفاوتی بر وضعیت خانواده اعمال شود.
همچنین باید توجه داشت که منابع مالی حداقلی موردنیاز بنیانگذار در IAPMEI الزاماً تمام هزینههای خانواده را پوشش نمیدهد.
پیش از مهاجرت، بهتر است بودجهٔ خانوادگی مستقل از بودجهٔ شرکت محاسبه شود.
زندگی در پرتغال؛ مسئولیتهایی فراتر از توسعهٔ محصول
پذیرش در برنامهٔ نوآوری به معنای معافیت از قواعد عمومی زندگی در پرتغال نیست.
بنیانگذار باید وضعیت مالیاتی، محل سکونت، حساب بانکی، پوشش درمانی و ثبتهای قانونی مربوط را بررسی کند.
اگر شخص مقیم مالیاتی پرتغال شود، درآمدهای داخلی و خارجی او ممکن است مشمول تکلیف اظهار مطابق مقررات مالیاتی این کشور شوند.
فعالیت اقتصادی شرکت نیز تعهدات مستقل خود را دارد.
همچنین دارندهٔ اجازهٔ اقامت موقت باید مقررات مربوط به غیبت از کشور را رعایت کند.
طبق مادهٔ ۸۵ قانون اتباع خارجی، غیبت بدون دلیل موجه برای شش ماه متوالی یا هشت ماه غیرمتوالی در مجموع دورهٔ اعتبار اجازهٔ اقامت موقت میتواند مبنای لغو آن باشد؛ هرچند قانون برای برخی دلایل موجه استثناهایی پیشبینی کرده است.
بنابراین بنیانگذاری که قصد دارد بیشتر سال را خارج از پرتغال زندگی کند و صرفاً جلسات محدودی با انکوباتور داشته باشد، باید سازگاری این برنامه را با تعهدات اقامت و انکوباسیون فیزیکی بررسی کند.
Startup Visa با دریافت تابعیت پرتغال یکی نیست
ویزای استارتاپ و سپس اجازهٔ اقامت، میتوانند مبنای قانونی زندگی و فعالیت اقتصادی در پرتغال باشند.
اما اجازهٔ اقامت با اقامت دائم و تابعیت تفاوت دارد.
قانون تابعیت پرتغال، Lei n.º 37/81، در مه ۲۰۲۶ با تصویب قانون ارگانیک شمارهٔ ۱/۲۰۲۶ تغییر کرد.
بر اساس قاعدهٔ عمومی جدید برای اعطای تابعیت بر پایهٔ اقامت، اتباع کشورهایی خارج از گروههای ویژه، از جمله ایرانیانی که صرفاً تابعیت ایران را دارند، باید دستکم ده سال اقامت قانونی و سایر شرایط مقرر را احراز کنند.
درخواستهایی که پیش از لازمالاجراشدن قانون جدید در جریان بودهاند، تابع احکام انتقالی مربوط هستند.
بنابراین نمیتوان Startup Visa را بهعنوان مسیر تضمینی دریافت گذرنامهٔ پرتغالی پس از پنج سال معرفی کرد.
همچنین تأیید پروژه در IAPMEI امتیاز مستقل و تضمینشدهای برای اعطای تابعیت ایجاد نمیکند.
پرسشهای متداول کارآفرینان ایرانی
آیا بدون ثبت شرکت میتوان برای Startup Visa درخواست داد؟
بله. مقررات برنامه امکان درخواست برای پروژهای را که هنوز شرکت تأسیس نکرده پیشبینی کردهاند. اما ایجاد شرکت در چارچوب اجرای برنامه و شرایط قرارداد انکوباتور اهمیت دارد.
آیا داشتن یک ایدهٔ فناورانه کافی است؟
خیر. پروژه باید از نظر نوآوری، بازار، ظرفیت توسعه، توان تیم و امکان ایجاد اشتغال تخصصی قابلدفاع باشد.
آیا باید حتماً ۳۲۵ هزار یورو سرمایه داشته باشم؟
خیر. رقم ۳۲۵ هزار یورو به ظرفیت دستیابی پروژه به گردش مالی سالانه یا ارزش دارایی در افق قانونی مربوط است؛ نه حداقل سرمایهٔ نقدی لازم هنگام درخواست.
آیا باید پنج کارمند استخدام کنم؟
برای تمام پروژههای جدید یک شرط واحد استخدام پنج نفر در بدو درخواست وجود ندارد. اما برای پروژههایی که از طریق شرکت ازپیشتأسیسشده در کشور مبدأ وارد برنامه میشوند، شرط ظرفیت ایجاد دستکم پنج شغل، جدا از بنیانگذاران، ظرف ۲۴ ماه پیشبینی شده است.
آیا چند نفر میتوانند با یک پروژه اقدام کنند؟
بله، حداکثر پنج بنیانگذار میتوانند در یک درخواست معرفی شوند. نقش هر فرد باید برای توسعهٔ پروژه ضروری و قابلتوضیح باشد.
آیا حداقل منابع مالی برای کل تیم یکجا محاسبه میشود؟
شرط اختصاصی IAPMEI برای هر بنیانگذار جداگانه بررسی میشود. مبلغ پایه در سال ۲۰۲۶ برای هر شخص ۶٬۴۴۵٫۵۶ یورو است و باید با مدرک بانکی اثبات شود.
آیا انکوباتور مجازی برای برنامه کافی است؟
مقررات رسمی بر انکوباسیون فیزیکی تأکید دارند. صرف خرید یک خدمت مجازی یا نشانی اداری، بدون رعایت الزامات برنامه، کافی فرض نمیشود.
آیا قرارداد انکوباتور فقط برای گرفتن ویزا لازم است؟
خیر. قرارداد بخشی از چارچوب اجرای برنامه است و مقررات تمدید اقامت نیز ارائهٔ اطلاعات اثباتکنندهٔ حفظ قرارداد با انکوباتور تأییدشده را پیشبینی کردهاند.
اگر انکوباتور قرارداد را تمدید نکند، اقامتم باطل میشود؟
عدم تمدید قرارداد میتواند برای استمرار برنامه و تمدید اقامت مشکل حقوقی ایجاد کند. اما اثر آن بر کارت موجود، امکان قرارداد جایگزین و مسیر اقدام باید بهصورت موردی بررسی شود؛ نمیتوان لغو خودکار و فوری اقامت را فرض کرد.
آیا پس از تأیید IAPMEI دریافت ویزا قطعی است؟
خیر. مرجع کنسولی و AIMA تصمیمهای مستقل خود را بر اساس شرایط قانونی میگیرند.
آیا میتوانم همسر و فرزندم را همراه ببرم؟
قانون امکان همراهی اعضای واجد شرایط خانواده را در مرحلهٔ ویزای اقامت پیشبینی کرده است. اما شرایط خانوادگی، مالی و کنسولی و مقررات الحاق خانواده باید مستقل بررسی شوند.
آیا هر پروژهٔ نوآورانهای بهتر است از Startup Visa اقدام کند؟
خیر. بعضی کسبوکارها ممکن است با مسیر عمومی D2 سازگاری بیشتری داشته باشند. انتخاب باید بر اساس ماهیت واقعی فعالیت، شرایط تیم، منابع مالی و تعهدات برنامه انجام شود.
پیش از درخواست، پروژه را با معیارهای واقعی بسنجید
استارتاپویزای پرتغال برای کارآفرینی مناسب است که صرفاً به راهاندازی یک شرکت جدید فکر نمیکند، بلکه میخواهد محصول یا خدمت نوآورانهای را در بازاری واقعی توسعه دهد.
چنین پروژهای باید بتواند از مرحلهٔ ایده عبور کند و دربارهٔ مشتری، رقابت، منابع مالی، نقش اعضای تیم و ظرفیت رشد پاسخهای قابلبررسی ارائه دهد.
برای بنیانگذار ایرانی، مسائل دیگری نیز تعیینکنندهاند: دسترسی قانونی به سرمایه، اعتبار مدارک، امکان همکاری تجاری بینالمللی، تعهدات قرارداد انکوباتور و شرایط اقامت خانواده.
گاهی بهترین تصمیم آن است که تیم پیش از درخواست، نمونهٔ محصول را کامل کند یا بازار هدف را با شواهد بیشتری بشناسد.
گاهی ممکن است کسبوکار قابلدفاع باشد، اما شرایط مالی یا اقامتی بنیانگذاران هنوز برای اجرای برنامه مناسب نباشد.
و گاهی پروژه اساساً ماهیت استارتاپی موردنظر قانون را ندارد و مسیر عمومی کارآفرینی انتخاب منطقیتری است.
پذیرش در برنامهٔ Startup Visa میتواند آغاز یک فعالیت اقتصادی نوآورانه در پرتغال باشد؛ اما ارزش واقعی آن زمانی آشکار میشود که پروژه، مستقل از امتیاز اقامتی، دلیل محکمی برای ادامهٔ حیات و توسعهٔ خود داشته باشد.
منابع رسمی و تاریخ آخرین بررسی
تاریخ آخرین بررسی: ۷ نوامبر ۲۰۲۶
IAPMEI — صفحهٔ رسمی برنامهٔ Startup Visa
شرایط برنامه، مسیر درخواست و اطلاعات رسمیDespacho Normativo n.º 4/2018، مورخ ۲ فوریهٔ ۲۰۱۸
مقررات اختصاصی پذیرش کارآفرینان، ارزیابی پروژه و قرارداد انکوباتورPortaria n.º 344/2017، مورخ ۱۳ نوامبر ۲۰۱۷، با اصلاحات Portaria n.º 275/2018
مقررات تأیید و تعهدات انکوباتورهاقانون اتباع خارجی پرتغال — Lei n.º 23/2007
متن قانون، بهویژه مواد ۵۸، ۶۰، ۷۵، ۸۵، ۸۹ و ۹۸Decreto Regulamentar n.º 84/2007، با اصلاحات Decreto Regulamentar n.º 1/2024
مقررات اجرایی، بهویژه بند ۱۰ مادهٔ ۶۳ دربارهٔ تمدید اقامت کارآفرینIAPMEI — فهرست انکوباتورهای تأییدشدهٔ ۲۰۲۶
فهرست رسمی انکوباتورها و اطلاعات تماس آنهاPortaria n.º 480-A/2025/1
تعیین شاخص IAS سال ۲۰۲۶ به مبلغ ۵۳۷٫۱۳ یوروAIMA — اجازهٔ اقامت مهاجران کارآفرین در چارچوب Startup Visa
مدارک و شرایط درخواست بر اساس مادهٔ ۸۹(۴)IAPMEI — سامانهٔ اعتبارسنجی گواهی پذیرش
بررسی اعتبار گواهی صادرشده برای ویزا یا اجازهٔ اقامتVFS Global — فهرست رسمی مدارک D2 و Startup Visa برای متقاضیان ایران، نسخهٔ دسامبر ۲۰۲۴
فهرست مدارک کنسولیVFS Global — اطلاعات ویزای پرتغال در ایران
طبقهبندی ویزاها، هزینهها و اطلاعات پذیرشقانون شمارهٔ ۶۱/۲۰۲۵
اصلاحات قانون اتباع خارجی و مقررات الحاق خانوادهقانون شمارهٔ ۶۲/۲۰۲۶
اصلاحات سپتامبر ۲۰۲۶ قانون اتباع خارجیشورای اتحادیهٔ اروپا
مقررات و تحولات تحریمهای اتحادیهٔ اروپا علیه ایرانقانون تابعیت پرتغال — Lei Orgânica n.º 1/2026
اصلاحات قانون تابعیت، مصوب مه ۲۰۲۶
ملاحظهٔ اجرایی: اعتبار قرارداد و گواهی انکوباتور، آخرین فهرست انکوباتورهای تأییدشده، امکان پذیرش ویزا، شرایط بانکی و مدارک کنسولی باید در تاریخ اقدام مجدداً بررسی شوند. اطلاعات این مقاله جایگزین ارزیابی حقوقی یا مالی متناسب با پروندهٔ مشخص نیست.
